03 กุมภาพันธ์ 2569

ประเทศไทยมุ่งหน้าผลักดันศักยภาพข้าวไทยในเวทีโลก ผ่านแผนที่นำทางยุทธศาสตร์ข้าวยั่งยืน

กิจกรรม, ข่าว, ข้าวแบบยั่งยืนองค์รวม

เรื่อง: ภาวิดา เจริญเมือง; ภาพ: ภาวิดา เจริญเมือง

กรุงเทพฯ, 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 — แผนที่นำทางการผลิตข้าวยั่งยืนตามแนวคิดภูมินิเวศของประเทศไทย (National Roadmap on Sustainable Rice Landscapes) กำหนด 5 เสาหลักเชิงยุทธศาสตร์ เสริมสร้างศักยภาพเกษตรกรไทย เพื่อก้าวสู่การเป็นผู้ผลิตและผู้จำหน่ายข้าวยั่งยืนรายสำคัญของโลก โดยได้รับการนำเสนอเพื่อพิจารณา ณ กรมการข้าว เพื่อใช้ประกอบการพิจารณาในฐานะกรอบเชิงนโยบายสำหรับขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบการผลิตข้าวยั่งยืนของประเทศไทย แผนที่นำทางดังกล่าวมุ่งเน้นการเสริมสร้างความเข้มแข็งของเกษตรกรและองค์กรเกษตรกร การส่งเสริมมาตรฐานข้าวยั่งยืนและนวัตกรรมการเพิ่มมูลค่า การวางแผนการผลิตข้าวที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อม การขยายตลาดข้าวยั่งยืน และการบูรณาการความร่วมมือระหว่างหน่วยงานตลอดห่วงโซ่คุณค่าข้าว

แผนที่นำทางนี้ได้รับการพัฒนาภายใต้โครงการระบบการผลิตข้าวยั่งยืนแบบองค์รวม (Inclusive Sustainable Rice Landscapes: ISRL) ซึ่งสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านของประเทศไทยสู่ระบบการผลิตข้าวที่ยั่งยืน และเท่าทันต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ผ่านแนวทางการจัดการเชิงภูมินิเวศแบบบูรณาการ โดยดำเนินงานในจังหวัดเชียงรายและอุบลราชธานี ระหว่างปี 2566–2570 โครงการได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนสิ่งแวดล้อมโลก (Global Environment Facility: GEF) และกระทรวงความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนาแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี (BMZ) ดำเนินงานโดยโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) และองค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) ในฐานะหน่วยงานดำเนินโครงการ ในนามของ UNEP และ BMZ โดยมีกรมการข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นหน่วยงานเจ้าภาพหลักของประเทศไทย

แผนที่นำทางฉบับนี้รวบรวมข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องตลอดห่วงโซ่คุณค่าข้าว มีวัตถุประสงค์เพื่อใช้เป็นแนวทางในการวางแผนขับเคลื่อนการผลิตข้าวยั่งยืนในระดับประเทศ โดยกระบวนการจัดทำประกอบไปด้วยการรวบรวมข้อมูล การวิเคราะห์สถานการณ์ และการหารือร่วมกับผู้มีส่วนเกี่ยวข้องจากหลากหลายภาคส่วนในห่วงโซ่คุณค่าข้าวยั่งยืน

ระหว่างเดือนมกราคมถึงกรกฎาคม ปี พ.ศ. 2568 ได้มีการจัดเวิร์กช็อปในกรุงเทพมหานคร จังหวัดอุบลราชธานี และจังหวัดเชียงราย เพื่อเปิดพื้นที่ให้หน่วยงานทั้งส่วนกลางและระดับพื้นที่ร่วมกันวิเคราะห์ความท้าทาย โอกาส เป้าหมาย ตัวชี้วัด และหมุดหมายระยะสั้น ระยะกลาง และระยะยาวของการพัฒนาระบบนิเวศข้าวยั่งยืนของประเทศไทย

การนำเสนอแผนที่นำทางดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของการประชุมคณะกรรมการกำกับโครงการ ISRL ครั้งที่ 1 ประจำปี 2569 โดยมีนายกฤษฎิน คำตัน รองอธิบดีกรมการข้าว เป็นประธานการประชุม พร้อมด้วยผู้แทนจากกรมการข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กรมส่งเสริมการเกษตร เวทีข้าวยั่งยืน (Sustainable Rice Platform: SRP) สถาบันวิจัยข้าวระหว่างประเทศ (IRRI) องค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) และหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง

ภายหลังการหารือ ที่ประชุมมีมติให้กรมการข้าวพิจารณานำเสนอแผนที่นำทางซึ่งได้รับการพัฒนาร่วมกันดังกล่าว ผ่านกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ไปยังคณะกรรมการนโยบายและบริหารจัดการข้าวแห่งชาติ เพื่อพิจารณาในลำดับถัดไป

นายกฤษฎิน คำตัน รองอธิบดีกรมการข้าว กล่าวว่า “แผนที่นำทางฉบับนี้เชื่อมโยงคุณค่าด้านสิ่งแวดล้อม การเสริมพลังเกษตรกร การพัฒนาตลาด และความร่วมมือระหว่างภาคส่วนต่าง ๆ ไว้ภายใต้กรอบเดียวกัน ผมเชื่อว่าจะสามารถใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงสำคัญสำหรับการกำหนดทิศทางนโยบายของประเทศไทยในอนาคต”

ด้านนางยุพดี เมธามนตรี หัวหน้ากลุ่มพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวเพิ่มเติมว่า ประเทศไทยมองเห็นศักยภาพและโอกาสของ “ข้าวยั่งยืน” ที่จะเติบโตได้อีกในตลาดโลก พร้อมกับการสร้างคุณค่าทางสิ่งแวดล้อม พร้อมระบุว่า “เสาหลักทั้ง 5 ประการในแผนที่นำทาง จะเป็นแนวทางเชิงประจักษ์ที่ช่วยสนับสนุนการกำหนดนโยบายเพื่อยกระดับศักยภาพเกษตรกร และเสริมสร้างขีดความสามารถการแข่งขันของภาคการเกษตรไทยในระยะยาว”

นายทันต์ บุญยะคงรัตน์ เจ้าหน้าที่ฝ่ายสื่อสารองค์กร จากเวทีข้าวยั่งยืน (Sustainable Rice Platform)มองว่าแผนที่นำทางฉบับนี้เป็นเครื่องมือที่สะท้อนถึงความร่วมมือจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องหลากหลายภาคส่วนในการร่วมกันผลักดันศักยภาพข้าวยั่งยืนของไทยในตลาดโลก

“SRP เชื่อว่า ภายในปีพ.ศ. 2570 จุดยืนของประเทศไทยในตลาดข้าวยั่งยืนโลก จะมีความสามารถในการแข่งขันที่เห็นชัดเจนมากยิ่งขึ้น”

ดร. อภิญาณ์ หทัยธรรม ที่ปรึกษาโครงการ ISRL จากองค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมันกล่าวว่า แผนที่นำทางฉบับนี้คือผลลัพธ์จากกระบวนการที่เปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียตลอดห่วงโซ่คุณค่าการผลิตข้าว ตั้งแต่กลุ่มเกษตรกรไปจนถึงผู้กำหนดนโยบาย ได้มีบทบาทในการพัฒนาร่วมกันอย่างแท้จริง

“แผนที่นำทางฉบับนี้สะท้อนวิสัยทัศน์ของทุกภาคส่วนที่มีต่ออนาคตข้าวยั่งยืนของประเทศไทย และโครงการ ISRL พร้อมสนับสนุนทุกกระบวนการต่อจากนี้ เพื่อให้วิสัยทัศน์นี้เกิดขึ้นจริงตามเป้าหมายต่อไป” ■